Parafia Matki Bożej Częstochowskiej

<< < > >>

Sztuka cysterska
Kościół i klasztor w swym założeniu odzwierciedlają wzory tradycyjnej sztuki budowania, nawiązują do średniowiecza, gdy kształtowała się architektura cysterska. Dolna część obiektu zbudowana z cegły stanowi zwarte mury spinające kościół i klasztor w jedną całość. Całość ta swój rodowód czerpie z inspiracji, jaką do dziś wzbudza dawna architektura. Swoim stylem nowe mury klasztorne przypominają dawną atmosferę i duchowy klimat św. Bernarda. Ten duchowy mistrz z czasów średniowiecza wskazywał na służebny charakter architektury. Ma ona pomagać w odkrywaniu prawdy o Bogu i równocześnie skłaniać do wyciszenia, skupienia i kontemplacji. W tym celu św. Bernard stawiał pewne wymagania pod adresem architektury, by była prosta, surowa, regularna i tym samym harmonijna, krótko mówiąc ascetyczna. W swoich założeniach proponował, aby świątynia była solidnie zbudowana, z materiałów trwałych, i do tego użyteczna. Nie może być w niej przesady, czegoś zbytecznego czy brakującego. Ten pogląd na sztukę i architekturę, jaki reprezentowali Cystersi, nie był im podyktowany wymogami współczesnej sztuki. Oni sami wnieśli wiele zastrzeżeń do ówczesnej sztuki romańskiej, potem gotyckiej, do budowanych świątyń - jak sądzili, z nadmierną wysokością, długością i szerokością. Wyobrażali sobie, że ich poglądowi na sztukę bardziej od średniowiecznej odpowiada sztuka dawna, która była o wiele prostsza i mniej ozdobna. Założenia, jakie sobie zakładali, nie były wyrazem sztuki współczesnej, ale stały się bodźcem do formowania nowej estetyki, jaką w budownictwie sami stworzyli. Budując liczne kościoły, wyrzekli się w nich ozdobności i wszelkiej przesady, a ograniczyli się do prostych i koniecznych form. Pozwoliło im to zabiegać o inne zalety w architekturze. Zadbali szczególnie o doskonałą proporcję i harmonię poszczególnych elementów, bazując na odpowiednich wymiarach wyrażonych w geometrycznych równaniach.
Koncepcja przestrzenna nawy kościoła była punktem wyjścia dla koncepcji architektonicznej całego zespołu sakralnego. Powstała ona "od środka" metodą projektowania modelowego. Na podstawie dotychczasowych przeświadczeń wydaje się, że architektom szczególnie udało się wnętrze kościoła i realizuje ono z dobrym skutkiem główne założenia projektowe. Spełnia ono podstawowe założenia decydujące o sakralności wnętrza. W sacrum istotna jest atmosfera ciszy, ładu i harmonii. Służy temu dwunastometrowa, pełna ściana izolująca akustycznie i widokowo wnętrze kościoła od nieatrakcyjnego świata zewnętrznego w centrum miasta, dając poczucie skupienia, ciszy i możliwości wewnętrznego scalenia się. Wnętrze stwarza atmosferę sacrum szczególnie poprzez czystość form, prostotę i poczucie skromności. Dzięki tym walorom uzyskało ono cechy ascetyzmu cysterskiego, wyrażającego się w trafnych proporcjach, w powściągliwej formie i wystroju. Estetyka i styl artystyczny, jaki zaproponowali cystersi w architekturze dojrzałego średniowiecza, różniły się od dominującego wówczas późnego stylu romańskiego, który w schyłkowej fazie odznaczał się przesadnym bogactwem form, dekoracyjnością i szczegółowo rozbudowaną symboliką. Późnoromańska architektura świątyń oraz towarzyszące jej: rzeźba i malarstwo z powodu przerostu alegorycznych znaczeń i ornamentyki zatracały często kontakt z sensem duchowego przesłania, któremu miały służyć. O tej właśnie służebnej roli sztuki przypominał nowo powstały w tym czasie zakon Cystersów. I nie tylko przypominał, lecz we własnej, wytrwałej pracy i natchnionej twórczości owe naczelne, duchowe zadania sztuki realizował. Dzieło sztuki powiązane ze Słowem Bożym porusza ducha ludzkiego w dążeniu do prawdy i wolności oraz zachęca do modlitwy i pracy. Architektom naszego kościoła udało się uzyskać powyższe walory co do form wnętrza, a także osiągnąć dobre warunki akustyczne i odpowiednią widoczność. Jest to takie ukształtowanie nawy, że skutecznie rozbija dźwięk i daje mocne i równomiernie rozproszone oświetlenie całej powierzchni posadzki. Korzystne dla sacrum jest światło rozchodzące się z góry, Lux oriens ex alto. Daje ono większe odczucie transcendencji i podnosi serce człowieka ku nadziei.